در حوزه مطالعات فرهنگ عامه مردم، در هر جامعه ای با هر سطح توسعه یافتگی، به باورها و اعتقاداتی برمی­خوریم که حاصل دانش، باورها و اعتقاد عامیانه مردم و مبنای برخی عملکرد آنها می باشد. باورداشتهایی که ممکن است در برخورد اول با زدن برچسب خرافی بودن طرد شود. غافل از اینکه اغلب شان، برای معتقدان بدان، خاصیت و کارکردی دارد که ما از آن بی­اطلاع هستیم. چرا که " اصولاً عامه، مفیدبودن را نشانه ارزش و اهمیت می‌دانند". داشتن کارکرد و رفع نیازی از جامعه، یکی از دلایلی است که می توان برای تداوم باورها و یا هر پدیده اجتماعی و فرهنگی آورد. این مسائل تنها مختص جوامع روستایی و عشایری نمی­باشد بلکه در جوامع شهرنشینی نیز بسیار دیده می شود. از جمله متداول ترین این باورها، اعتقاد به چشم زخم و تلاش برای رهایی از عوارض سوء آن است. همه از اینکه خوشی ها و موفقیت هایشان در معرض چشم زخم باشد هراس دارند و در برخی موارد با دیدن زیان مالی،  جانی و یا به هم خوردن موقعیت ایده آلشان، ممکن است بر این اعتقاد باشند که ناخوشی های پیش آمده، تاثیر چشم زخم مردم بوده، و اصطلاحا می گویند: "ما ر ا چشم زده اند"، " ما چشم خورده ایم"، " ما نظر شدیم" ! و از آن پس سعی می کنند به هر طریقی، این تاثیر را در زندگیشان کمتر کنند. برخی با دود کردن اسفند ، به همراه داشتن اشیائی مثل اسفندی ( اسفند به نخ کشیده شده)، سنگ­نمک، دندان مار ، چشم بابا قوری، خرمهره، نظرقربانی (چشم نظر) که آنرا دافع چشم رخم می دانند، سعی می کنند خود را از تاثیر چشم بد و انرژی های منفی محصون کنند. و یا برخی از خانواده ها و اقوام نیز به مانند اهالی رامسر، که حضور شاخه ای از درخت مرکبات یا آلوچه را در خانه (سردرخانه) در رفع چشم زخم موثر می­دانند،[1] ممکن است اعتقادات خاص خود را داشته باشند که در هیچ جای دیگر دیده نشود و شنیدن و یا دیدن این موارد، باعث تعجب شود. در فرهنگ م،ا این اعتقادات با باورهای دینی تلفیق شده و اغلب به همراه داشتن دعاهای خاص چشم زخم[2] و آیات قرانی همچون آیه وان یکاد[3]، چهار قل (چهار سوره کوتاه معروف که با قل شروع می شود)، آیه الکرسی، نادعلی و … این تاثیر را مضاعف کنند. حتما بسیار دیده اید گردن آویزها، مچ بندها، انگشترها، و آویزها و وسایل تزئینی که از مواد فوق (به خصوص با اسفندی و نظرقربانی) ساخته شده و معمولا مزین به آیات و ادعیه متبرک می باشد. و مردم برای تاثیر پذیرفتن از خاصیت پیشگیری و دفع چشم زخم و تاثیرات منفی آن در منزل، محل کار، وسایل نقلیه و هزار موارد دیگر تهیه می­کنند.

تجلی اعتقادات و باورهای چشم بد برای انسان شناسان به روشنی درك نشده است. ولی برخی مطالعات، این پدیده و باور فرهنگی را سوغات ارتباطات بین فرهنگها دانسته و نهایتا این نظریه را ارائه می دهد كه منشأ باور چشم بد در آسیای غربی یا هندوستان بوده كه از فرهنگی به فرهنگ دیگر اشاعه پیدا كرده است و سپس در پاسیفیک­جنوبی و آمریكا به طور مستقل گسترش یافته، جالب توجه آن كه به نظر می­رسد مفهوم "چشم بد" ابتدا در میان چوپانها و گله دارها که با زمین دارن و مزرعه داران داد و ستد  داشتند، به وجود آمده است.

اسفند (اسپند):

در ایران و بسیاری از جوامع دیگر، اسفند دود کردن عمومی­ترین عادت و روشی است که در مناسبات و موقعیت­های مختلف و به نیت پیشگیری و یا دفع چشم زخم در بین اقوام مختلف ایرانی و در گستره وسیعی دیده می­شود. "در گذشته‌، ایرانیان‌ هم‌ هر روز صبح‌ برای‌ گشایش‌ كار، اسفند و كندر دود مى‌كردند"

"اِسْفَنْد، یا اسپند، سِپَنْد، نام‌ گیاهى‌ است‌ خودرو، پایدار و همیشه‌ سبز ‌که در كوه‌ و بیابان‌ و زمینهای‌ كویری‌ مى‌روید و دارای خاصیت­های طبی و گندزدایی می­باشد. نام‌ این‌ گیاه‌ از كلمة «سْپِنْته‌» در اوستا گرفته‌ شده‌، و در زبان‌ پهلوی‌ به‌ معنى‌ «افزونیك‌»، یعنى‌ بركت‌ دهنده‌ و مقدس‌ آمده‌ است‌. و همیشه در ایران و همچنین سرزمینهای اسلامی، اسفند و دانه آن مقدس شمرده شده و آن را با تصور نیرویى‌ آسمانى‌ و شفابخش‌ و جادویى‌ در رماندن بلاها و آفتها و دفع چشم زخم، مورد استفاده بوده است. و از گذشته های دور تا به امروز در اکثر مراسم و آئین ها بخصوص در مراسم های مذهبی، اسفند(سپند) جایگاه ویژه­ای دارد.  به عنوان گیاه و دانه مقدسی شناخته شده است که موجب دور شدن دیوها، بیماریها، شرور و چشم زخم و پالودن‌ فضا از ارواح‌ خبیث‌ و جن‌ و شیاطین‌ می گردد.

 در اوستا و منابع پهلوی، از چشم زخم یا بدچشمی و شورچشمی یاد شده و  مردم بدچشم را از عوامل اهریمن دانسته که امشاسپندان از آنان می­گریزند. و بدچشم (دُش چشم) را به عنوان یکی از سه دسته مردمی معرفی می کند که به آنان روزی بخشیده نمی­شود، بلکه به ستم از مردمان می­ستایند. و تاکید برآن دارد که " نوزاد را باید از چشم زخم مردم ناپاک حفظ کرد.

و از حضرت‌ رسول‌(ص‌) نقل‌ كرده‌اند: «بر هر یك‌ از برگ‌ و دانة گیاه‌ اسفند، مَلَكى‌ موكل‌ است‌ كه‌ با آنها هست‌ تا كه‌ بپوسد».

همچنین گفته‌اند: «ریشه‌اش‌ و شاخه‌اش‌ غم‌ و سحر را برطرف‌ مى‌كند و در دانه‌اش‌ شفای‌ هفتاد درد است‌؛ پس‌ مداوا كنید به‌ اسفند و كندر»

در سرزمینها و فرهنگهای ‌مختلف‌،اسفند را به‌ شیوه‌های‌ گوناگون‌ و با آداب‌ و رفتارهای‌ خاص‌، به‌ كار مى‌برند. رایج‌ترین‌ این‌ شیوه‌ها، «اسفند گردانى‌»، «خال‌ گذاری‌» و به شکل "اسفندی" است‌.

اسفندگردانى‌: مشتى‌ دانة اسفند را برمى‌دارند و دور سر شخص‌ یا حیوان‌ مى‌گردانند. بعد دانه‌های‌ اسفند را یكى‌ یكى‌ مى‌شكافند، یا همه‌ را درسته‌ در آتش‌ منقل‌ یا آتش‌ گردان‌ مى‌ریزند و دود آن‌ را در فضای‌ خانه‌ و پیرامون‌ شخص‌ و حیوان‌ مى‌پراكنند. گاهى‌ با دانه‌های‌ اسفند موادی‌ دیگر همراه‌ مى‌كنند و مى‌سوزانند. معمول‌ترین‌ چیزهایى‌ كه‌ با اسفند مى‌آمیزند وِشا، كندر و زاج‌ یا زاگ‌ است‌. وِشا و كندر از صمغهای‌ خوش‌ بو و معطر است‌ و زاج‌ ماده‌ای‌ است‌ كه‌ رنگى‌ كبود دارد و با چشم‌ كبود یا چشم‌ زاغ‌ همرنگ‌ است‌. گاهى‌ هم‌ دانه‌های‌ اسفند را با چیزهایى‌ وابسته‌ به‌ انسان‌ یا حیوان‌، یا چیزهایى‌ كه‌ با انسان‌ و حیوان‌ تماس‌ دارد، همراه‌ مى‌كنند و مى‌سوزانند. مثلاً یك‌ تكه‌ پارچه‌ یا یك‌ تار نخ‌ از لباس‌ یا بند تنبان‌ شخص‌ِ دارندة چشم‌ بد، یا كسى‌ كه‌ احتمال‌ زخم‌ چشم‌ از او مى‌رود، به‌ دست‌ مى‌آورند و با دانه‌های‌ اسفند دور سر شخص‌ نظرخورده‌ مى‌گردانند و بعد در آتش‌ مى‌ریزند و مى‌سوزانند. در صورتى‌ كه‌ نتوانند این‌ چیزها را به‌ دست‌ آورند، مقداری‌ از خاك‌ ته‌ كفش‌ دارندة چشم‌ بد را، یا خاك‌ جایى‌ را كه‌ او از آنجا عبور كرده‌، مى‌گیرند و با دانه‌های‌ اسفند مى‌سوزانند.مردم‌ لرستان‌ سرجارویى‌ را که به‌ نام‌ "شورچشمانى"‌ مى‌شناسند، قیچى‌ مى‌كنند، سپس‌ بریده‌های‌ سرجارو را با دانه‌های‌ اسفند مخلوط مى‌كنند و در غروب‌ وشنبه‌ یا چهارشنبه‌ دور سر بیمار چشم‌خورده‌ مى‌گردانند و در آتش‌ مى‌ریزند و دود مى‌كنند . همچنین‌ در برخى‌ جامعه‌های‌ سنتى‌ ایران‌ برای‌ باطل‌ كردن‌ سحر و جادو، اسفند و كندر را با مقداری‌ پوست‌ سیر و پیاز، یا خرده‌هایى‌ از استخوان‌ جمجمة سگ‌ مخلوط مى‌كردند و در شب‌ چهارشنبه‌ یا چهارشنبه‌ شب‌ آنها را در آتش‌ مى‌ریختند و دود مى‌كردند و مى‌گفتند: «توعاطل‌ كردی‌،من‌باطل‌كردم‌»

در هنگام دود کردن اسفند اوراد و اشعاری خوانده می شود که آن نیز با تفاوتهایی در همه نواحی دیدهمی­شود. در اوراد مخصوص‌ اسفند به‌ همة افراد و گروهها، از نزدیك‌ترین‌ كسان‌ و آشنایان‌ تا دورترین‌ كسان‌ و بیگانگان‌ و دوست‌ و دشمن‌ و پاك‌ و ناپاك‌ اشاره‌ مى‌شود. آدمهای‌ كبود چشم‌، زاغ‌ چشم‌، شور چشم‌ و سیاه‌ چشم‌؛ زنان‌ بزا و نزا؛ آدمهای‌ سرسیاه‌، سق‌ سیاه‌ و دندان‌ سفید؛ همسایگان‌ دست‌ راست‌ و دست‌ چپ‌؛ اهل‌ كوچه‌، محله‌ و حمام‌؛ زاده‌ شدگان‌ همه روزهای‌ هفته‌ مثل‌ شنبه‌زا، یكشنبه‌زا ... و جمعه‌زا و زاده‌ شدگان‌ اوقات‌ مختلف‌ شبانه‌روز مانند صبح‌زا، ظهرزا ... و شب‌زا؛ بیرون‌ روندگان‌ از شهر و دروازه‌ و واردشدگان‌ از دروازه‌ به‌ شهر؛ چرندگان‌ و پرندگان‌؛ انس‌ و جن‌ و پری‌ و پریزاد و ... یكایك‌ در اوراد مخصوص‌ اسفند مى‌آیند. در فرهنگهای‌ كهن‌ و سنتى‌، عامة مردم‌ بر این‌ باور بوده‌اند كه‌ همزمان‌ با خواندن‌ هر یك‌ از كلمه‌های‌ اوراد مخصوص‌ اسفند و سوختن‌ و تركیدن‌ هر یك‌ از دانه‌های‌ اسفند در آتش‌، یكى‌ از نیروهای‌ شریر و زیانكار چشمان‌ بد و حسود و بخیل‌ نیز مى‌سوزند و نابود مى‌شوند. یکی از این اوراد بدین قرار می­باشد: اسفند و اسفند دونه، اسفند سی و سه دونه، از خویش و قوم و بیگونه، هر كه از دروازه بیرون رود، هر كه از دروازه تو بیاید كور شود چشم حسود و بخیل شنبه­ز،ا یكشنبه­زا، پنجشنبه­زا، جمعه­زا، زیرزمین، روی زمین، سیاه چشم، زاغ چشم، هر كه دیده و هر كه ندیده، همسایه دست راست، همسایه دست چپ، همسایه پیش رو، بتركه چشم حسود و بخیل. کی کاشت؟ پیغمبر. کی چید؟ فاطمه، برای کی دود کردند؟ برای امام حسن و حسین... به حق شاه مردون، درد و بلا رو دور گردون. پس از گفتن این اوراد مقداری اسفند كه قبلا دور سر فرد مورد نظر گردانده شده بود را دود می كردند و با این حربه به جنگ چشم زخم می رفته اند.

خال‌ گذاری‌: خال‌ گذاشتن‌ با خاكستر اسفند روی‌ تن‌ و صورت‌ نظر خورده‌ به‌ این‌ ترتیب‌ است‌ كه‌ با خاكستر دانه‌های‌ سوختة اسفند، خط و خالهایى‌ روی‌ پیشانى‌، میان‌ ابروان‌، روی‌ گونه‌ها و چانه‌ و بناگوش‌، و گاهى‌ تن‌ كودكان‌ یا بزرگ‌سالان‌ مى‌گذاشته‌اند. خط و خالهایى‌ را كه‌ به‌ شكل‌ چشم‌ مى‌كشیدند "چشمارو" یا "چشمارُخ"‌، و خط و خالهایى‌ كه‌ به‌ شكل‌ "ل" مى‌گذاشتند «لام‌» یا «لامچه‌» مى‌نامیدند.. این‌ خالها چون‌ از سوختة اسفند و به‌ رنگ‌ كبود یا سیاه‌ لاجوردی‌ بود، آنها را «نیل‌» یا «كبودی‌» نیز مى‌نامیدند. همچنین‌ انگشت‌ شهادت‌ را با آب‌ دهان‌ خیس‌ مى‌كردند و با آن،‌ مقداری خاكستر از اسپند دور سر گردانده‌ و سوخته‌، برمى‌داشتند  و آن را در گودی‌ كف‌ دست‌ خمیر کرده و خالهایى‌ از آن‌، میان‌ ابروان‌ كودك‌ یا بیمار مى‌گذاشتند ؛ یا اینكه‌ از خاكستر اسفند و زاج‌ سوخته‌، 7 جای‌ تن‌ بیمار را خال‌ مى‌گذاشتند

در کتاب نیرنگستان از لامچه نام برده و در تعریف آن می نویسد: "چیزی باشد که جهت چشم زخم از مشک و عنبر و سپند سوخته بر پیشانی و عارض اطفال کشند."

در بین برخی اقوام، از جمله آذربایجانیان، اعتقاد بر این است که تا مدتی نباید فرد خالگذاری شده را بوسید، چون اثر آن از بین رفته و باطل می شود.

اسفندی‌ :  اسفند از دیرباز به شکل اسفندی به نخ کشیده شده و در قالب آویزهای تزئینی نیز نمود می­یابد. و در عین بهره مندی از کارکرد اصلی آن، جنبه زینتی نیز به خود گرفته و اغلب به عنوان یک صنایع دستی در برخی مناطق ساخته می شود.  دکتر علی بلوکباشی که  در زمینه  فرهنگ عامه مردم ایران مطالعات  فراوانی دارد در این خصوص می نویسد:" در میان‌ برخى‌ از ایرانیان‌ رسم‌ است به عنوان یک طلسمهایى‌ مى‌ساختند، به‌ این‌ شكل‌ كه‌ نخست‌ دانه‌های‌ اسفند را به‌ چند رشته‌ نخ‌ مى‌كشیدند. سپس‌ آنها را به‌ یكدیگر مى‌بستند و از آنها مجموعه ای به‌ شكل‌ چهارگوش، سه‌گوش، لوزی‌ و گرد درمى‌آوردند. و روی‌ اسفندهای‌ بندكشیده‌ را هم‌ با لوله‌های‌ پارچه‌ای‌ و نخهای‌ رنگى و …‌ نقش‌ و نگار انداخته و اسفندی­ها را تزیین‌مى‌كردند. و آنرا را  بر سر درخانه‌ها، در اتاقهای‌ نشیمن‌، در آغلهای‌ گوسفند و در سركشتزارها مى‌آویختند تا چشم‌ بد و بلا و آفت‌ را از خانه‌ و اعضای‌خانواده‌ و احشام ‌و غلات‌ دوركنند و بركت‌ و فراوانى‌وسلامت‌ بیاورند. امروزه نیز در خانه ها، اتومبیل ها، محل کار و … در قالب یک آرایه و تزئین استفاده می شود.

علاوه بر اینها، اسفند عنصرحاضر در بسیاری از مراسم و آئین­ها می­باشد. مثلا در شب چهارشنبه­سوری ، اسپند و كندر و گلاب و شمع حتما باید در خانه باشد. اسپند و كندر را دود می­كنند، گلاب را به صورت خود می­زنند و شمع را به نیت روشنایی روشن می­كنند. در این شب مردم اصفهان، پس از عبور از مقابل هفت فروشگاه عطاری، نهایتاً از یكی اسپند خریده و در خانه آن را به نشانه تركیدن چشم حسود و بدخواه، دود می كنند. و مردم گیلان  با آداب خاصی به خرید آینه و اسپندِ هفت‌رنگ و گمَج (ظرف سفالی ) می روند: تنگ غروب شب چهارشنبه­‌سوری، دختر یا زن كاربسته ،‌ برای خریدن «كُندر» و «وِشا» و اسپند به سه دكان رو به قبله میرفتند. از دكان اول و دوم سه چیز را تقاضا میكرند، ولی تا فروشنده سرگرم آماده كردن آنها می‌شد،‌ از دكان بیرون رفته و می‌گریختند. سرانجام كندر و وشا و اسپند را از دكان سوم می‌خرید و به خانه می‌برد و برای گشودن بخت و كار خود دود می‌كردند. این رسم در برخی از مناطق دیگر از جمله دهستان قاهان (واقع در شصت کیلومتری شمال­غربی شهرستان قم) نیز مرسوم می باشد.

و در شیراز رسم‌ بوده كه‌ از یكى‌ دو هفته‌ به‌ نوروز مانده‌، اسفندفروشان‌ دور گرد با طبق­های‌ پر از اسفندِ رنگ­­شده‌، در محله‌ها به‌ راه‌ مى‌افتادند. هر خانواده‌ مقداری‌ اسفند، یا به‌ اصطلاح‌ شیرازی‌ «بوخوش‌»، از اسفندفروش‌ مى‌خرید و با آن‌ سفرة نوروزی‌ خود را مى‌آراست‌.

و نیز به همراه‌ جهاز عروس‌، یك‌ كیسة ترمه‌ یا مخمل‌، یا یك‌ كیسة پارچه‌ای‌ گلدوزی‌ شده‌ پر از اسفند و یك‌ منقل‌ یا آتشدان‌ كوچك‌ برنجى‌ كنده‌ كاری‌ شده‌ در خوانچه‌ یا طبق‌ مى‌گذاشتند و به‌ خانة داماد مى‌فرستادند. این‌ رسم‌ هنوز هم‌ در برخى‌ از جامعه‌های‌ سنتى‌ ایران‌ معمول‌ است‌

شکستن تخم مرغ

یکی از روشهای عامیانه ای که برای یافتن فرد "بد چشم" (شور چشم) و باطل کردن نحسی و شومی آن رواج دارد، شکستن تخم­مرغ است . این روش، امروزه، به مانند اسفند، عمومیت ندارد ولی در قدیم و خانواده­های سنتی یکی از روشهایی بود که بواسطه آن چشم زخم را از خود دور می­کنند . "مثلا هنگامی که فردی بیمار می شد، یکی از کارهایی که انجام می شد این بوده که تخم مرغی را برداشته و با زغال سر تخم مرغ را به اسم مادر و ته آن را به اسم پدر بچه یا ناخوش نشان می گذاشته، و آنگاه اسامی كسانی را كه فكر می كردند ممكن است فرد مورد نظر را چشم زده باشد مانند همسایه دست راستی، همسایه دست چپی، عمه خانم و خاله خانم و غیره را نام برده و به نیت هر كدام از آنها هم یك علامت روی تخم مرغ می گذاشتند. سپس، یكی از لباس های چرك فرد چشم خورده را برداشته، تخم مرغ را همراه قدری نمك و ذغال در میان آن قرار می دادند. پس از آن سكه­ای را از جهت ضخامتش روی تخم­مرغ می­گذاشتند، به طوری كه انگشت شست روی سكه باشد و توسط آن اسامی مختلفی ذکر می شد و  فشاری به تخم مرغ وارد می آوردند. این كار را ادامه می دادند تا سرانجام تخم مرغ بشكند و در هنگام شكستن اسم هر كسی كه برده شده معلوم می شد كه او  چشم زده می­باشد و پس از انجام این اعمال كمی از زرده تخم مرغ را به كف پا و سر بچه می مالیدند و آن سكه را هم نگاه داشته و به فقیری می­دادند و به این ترتیب فرد خاطی پیدا می شد و اعتقاد داشتند بیمار نیز از شر چشم زخم راحت می­گشت."

در روستای گتاب نیز این کار به طرق مختلف انجام می شود:  تخم مرغی را میان 2 سكه می گذارند و نام افرادی را كه احتمال چشم زخم زدن دارد رانام می برند و به اسم هركس تخم مرغ را فشاری می دهند اگر شكست می گویند احتمالاً وی چشم زخم زده است .

ویا خمیری از آرد و بدون نمک تهیه می کنند و سپس خمیر را به شكل گلوله­های كوچكی درآورده و در آتش می­اندازند. هنگامی كه گلوله­های خمیر می­تركند و آنها را از داخل آتش خارج می­كنند و از داخل گلوله­ها نخی می گذرانند و سپس آن را بر بالای درب خود نصب می كنند .

همچنین مقداری آرد را با سه انگشت گرفته و به طرف دیوار پرتاب می­كنند و در هنگام زدن آرد بر دیوار، نام افرادی كه احتمال می دهند چشم زده­اند را ذكر می­كنند .

نظر قربانی (چشم نظر):

علاوه بر اسفند که به عنوان یک شی مقدس و یا طلسمی که باطل­کننده نحسی و شومی چشم بد می باشد، در بین مردم سنگ­ها، مهره­ها و اشیاء بسیاری نیز رواج دارد که همچون اسفندی، مقدس و دافع چشم زخم بوده و در قالب اشیاء تزئینی نیز کاربرد دارد. مانند "نظر قربانی" که  به"چشم نظر" نیز معروف است. نظر قربانی طبق تعریف آمده در کتاب فرهنگ عامیانه مردم ایران: "چشم  خشک شده گوسفند قربانی است که در روز عید قربان ذبح می­گردد. و در گذشته معمولا با تکه­ای نمک و خرمهره[[4] به نخ کشیده و به همراه می­داشتند. به خصوص برای کودکان و نوزادان که همیشه به کلاه و یا سرشانه لباسشان آویخته می شده."  در ساری،(به خصوص درگذشته)مهره­های سفالی برای رفع چشم زخم و رفع قضا و بلا به کار می رود که " چشم چین" می­نامندش. چشم اصلی چشم چین در حقیقت تهیه شده از مردمك خشك شده چشم گوسفند در روز عید قربان است كه همراه مهره­ای به روی سینه می­آوزند.

ولی امروزه چیزی که به عنوان نظر قربانی شناخته می شود، شی است شیشه ای و به رنگ آبی که در میان آن از ترکیب رنگهای سفید، آبی کم رنگ و مشکی، تصویر یک چشم  طراحی شده است. و دارای اندازه ها و اشکال تزئینی متنوعی است که همگی در رنگ و حضور تصویر چشم مشترک می باشند. ولی متدوال ترین آن، شکل گرد است که تصویر چشم را بیشتر تداعی می­کند. در اکثر این طلسم ها، عناصر دیگری نیز به کار می رود.مثلا با الهام از باورداشتهای مذهبی،با آیات، ادعیه، و سوره های متبرک قرآنی خاص مزین می­گردنند و ارزش و اعتبار مضاعف به خود می­گیرند.و افراد به شکل آویز گردن، دستبند، کاسه آب، آویز خانه و ماشین و … استفاده می کنند.
       

و نکته آخر اینکه وجود و اعتقاد به طلسم های چشم زخم فقط مختص به ایران نمی باشد. " مهره­های نظر قربانی شاید بیش از سایر انواع مهره ها در بین فرهنگهای مختلف و بطور وسیع و در دوره زمان گسترده مرسوم بوده است. نخستین و بیشترین مقدار مهره­های نظر قربانی در  آسیای غربی، هندوستان و مصر یافت شده است. در آسیای غربی حداقل از هزاره سوم قبل از میلاد از مهره های چشمی برای محافظت استفاده می­كردند تا نظر شوم را دور و یا اثر آن را خنثی كند.در شمال آفریقا، طلسم مهره­های چشمی هنوز وجود دارد، یك عرب صحرانشین برای به دست آوردن یك مهره چشم زیبا، چندین روز روی سنگی ساده كار می­كند. ساربانها بدون طلسم های چشمی سفر نمی­كنند و هر مرد و هر چهارپایی یك مهره و طلسم آبی­رنگ نظرقربانی به همراه خود دارد تا آنها را از چشم بد حفظ كند. در "موریتانی" مهره­های شیشه­ای آینه­ای به عنوان عالی­ترین مهره­های طلسم محافظ در مقابل چشم بد محسوب می­شود. به طوركلی مهره­های آبی­رنگ بویژه مهره های نظر قربانی، چشم بد را دور و دفع می­كند، امروزه در یونان الاغ، قاطر و گاوها مهره­های طلسم چشمی دارند و منگوله­هایی در افسار و دهنه و پیشانی آنها تعبیه شده است. در یوگسلاوی و تركیه[5] و یونان اغلب مهره­های آبی فیروزه و شیشه­ای یا پلاستیكی نیز به لباس بچه ها سنجاق می­شود. این تاریخ مهره­های نظرقربانی حاکی از این است که  مهره­ها، همیشه در فرهنگ مردم اهمیت داشته و ارزش آنها خیلی بیش از جنبه تزئینی و مادی  آنهاست.

 منابع: